Lineaire benadering berekenen

Lineaire benadering

Gebruik x als variabele en ^ voor machten. Zet de argumenten van functies tussen haakjes. Een product kun je schrijven als 2x, 3(x + 1) of 2*x. Functies en constanten die je kunt gebruiken: sqrt, cbrt, exp, ln, log, sin, cos, tan, asin, acos, atan, abs, pi, e

Deze calculator voor lineaire benadering bepaalt de linearisering van een functie f in een punt a, de raaklijn L(x) = f(a) + f’(a)(x - a), en gebruikt die om f(x) te schatten voor een x dicht bij a. Typ de functie, het punt a en, als je een schatting wilt, de x. Je krijgt L(x) met de getallen ingevuld en in de vorm y = ax + b, de waarden f(a) en f’(a), de lineaire schatting naast de werkelijke waarde, de absolute en de procentuele fout en de uitwerking stap voor stap, zoals je die bij wiskunde B of een analysevak opschrijft.

Zo bereken je een lineaire benadering

  1. 1

    Typ de functie f(x)

    Gebruik x als variabele, bijvoorbeeld sqrt(x), x^3 - 2x, ln(x), sin(x), e^x of 1/x. Machten schrijf je met ^ en de argumenten van functies staan tussen haakjes.

  2. 2

    Voer het punt a in

    Kies een punt waar f makkelijk uit te rekenen is, zoals 4 voor sqrt(x) of pi/6 voor sin(x). De calculator laat eerst je functie zien zoals die is gelezen, zodat een vergissing als e^2x in plaats van e^(2x) opvalt voordat het resultaat verschijnt.

  3. 3

    Vul de x in die je wilt schatten (optioneel)

    Kies een x dicht bij a, bijvoorbeeld 4,1. Laat het veld leeg als je alleen de linearisering nodig hebt.

  4. 4

    Lees L(x), de schatting en de fout af

    Het resultaat geeft L(x) in de vorm f(a) + f'(a)(x - a) en in de vorm y = ax + b, f(a), f'(a), de schatting L(x), de werkelijke waarde f(x), beide fouten en elke stap van de uitwerking.

De formule voor de linearisering en wanneer die werkt

De linearisering van een functie f in a is de lijn door het punt (a, f(a)) met dezelfde helling als de grafiek in dat punt:

L(x) = f(a) + f'(a)(x - a)

Dicht bij a vallen de grafiek en de raaklijn bijna samen, dus L(x) is een snelle schatting van f(x). Dit heet de raaklijnbenadering, ook wel lineaire benadering of het taylorpolynoom van de eerste orde.

Uitgewerkt voorbeeld: sqrt(4,1) schatten

  1. Kies f(x) = sqrt(x) en a = 4, het dichtstbijzijnde punt waar de wortel makkelijk is.
  2. Bereken de functiewaarde: f(4) = 2.
  3. Differentieer: f'(x) = 1/(2sqrt(x)), dus f'(4) = 1/4 = 0,25.
  4. Stel de lijn op: L(x) = 2 + 0,25(x - 4), oftewel L(x) = 0,25x + 1 in de vorm y = ax + b.
  5. Schat: L(4,1) = 2 + 0,25(0,1) = 2,025.
  6. Vergelijk: de werkelijke waarde is sqrt(4,1) = 2,024846, dus de absolute fout is 0,000154 en de procentuele fout ongeveer 0,0076%.

Klassieke lineaire benaderingen

Functie Punt a Linearisering L(x) Schatting Werkelijke waarde Absolute fout
sqrt(x) 4 2 + 0,25(x - 4) L(4,1) = 2,025 2,024846 0,000154
cbrt(x) 8 2 + (1/12)(x - 8) L(8,1) = 2,008333 2,008299 0,000034
ln(x) 1 x - 1 L(1,1) = 0,1 0,095310 0,004690
sin(x) 0 x L(0,1) = 0,1 0,099833 0,000167
e^x 0 1 + x L(0,1) = 1,1 1,105171 0,005171
1/x 2 0,5 - 0,25(x - 2) L(2,1) = 0,475 0,476190 0,001190

Hoe groot is de fout?

De fout van een lineaire benadering is ongeveer |f''(a)| / 2 × (x - a)^2. Daar volgen twee dingen uit:

  • De afstand telt, en wel in het kwadraat. Voor sqrt(x) in a = 4 is de fout 0,0000016 bij x = 4,01, 0,000154 bij x = 4,1, 0,0037 bij x = 4,5 en 0,0139 bij x = 5. Tien keer zo ver weg is ongeveer honderd keer zo slecht.
  • De kromming bepaalt de richting. Waar de helling van de grafiek afneemt en de grafiek dus naar beneden buigt (sqrt(x), ln(x)), ligt de raaklijn boven de grafiek en is de schatting te hoog. Waar de helling toeneemt en de grafiek naar boven buigt (e^x, 1/x voor positieve x), is de schatting te laag. De calculator vertelt je welk geval je hebt.

Zo typ je een functie

Je wilt Typ Opmerkingen
Machten x^3, x^(1/2), e^(2x) Een exponent is één onderdeel: e^2x betekent (e^2)x. Gebruik haakjes voor e^(2x).
Producten 2x, 3(x + 1), 2sin(x), x*ln(x) Factoren die naast elkaar staan, worden vermenigvuldigd.
Kommagetallen 2,5, 0,25x, 4.1 Een komma of een punt als decimaalteken. Geen scheidingstekens voor duizendtallen: 1.000 wordt geweigerd omdat het dubbelzinnig is, typ 1000.
Een min vooraan -x^2 Wordt gelezen als -(x^2). Typ (-x)^2 voor het kwadraat van -x.
Wortels sqrt(x), cbrt(x) cbrt is de reële derdemachtswortel, ook voor negatieve x. x^(1/3) heeft geen waarde voor negatieve x: gebruik dan cbrt(x), en cbrt(x)^2 in plaats van x^(2/3).
Wetenschappelijke notatie 1e-3, 2E5, 1,5e+3 Een getal dat direct wordt gevolgd door e en een exponent wordt gelezen als macht van tien: 1e-3 is 0,001. Voor 2 keer de constante e typ je 2*e of 2e^x.
Logaritmen ln(x), log(x) ln is de natuurlijke logaritme. log heeft grondtal 10 en mag je ook als log10(x) typen.
Goniometrie sin(x), cos(x), tan(x), asin(x), acos(x), atan(x) Radialen. Voer voor 30 graden pi/6 in. Ook arcsin, arccos en arctan worden gelezen.
Overig exp(x), abs(x), pi, e sin^2(x) wordt gelezen als (sin(x))^2.

Punten zonder linearisering

  • Buiten het domein. ln(x) in a = 0, sqrt(x) in a = -1 of 1/x in a = 0 hebben geen waarde, dus er is geen punt waar de raaklijn de grafiek kan raken.
  • Geen helling. abs(x) heeft een knik in 0, en sqrt(x) en cbrt(x) hebben in 0 een verticale raaklijn. De functie heeft daar wel een waarde, maar geen eindige afgeleide, dus er bestaat geen linearisering. De calculator meldt dat en laat de afgeleide zien die hij probeerde uit te rekenen.

Veelgestelde vragen

Het zijn twee namen voor hetzelfde idee. De linearisering is de functie L(x) = f(a) + f’(a)(x - a), de vergelijking van de raaklijn in a. De lineaire benadering is wat je ermee doet: L(x) gebruiken als schatting van f(x) voor x dicht bij a. Deze calculator geeft allebei, de lijn en de schatting.

Symbolisch, met dezelfde regels die je met de hand gebruikt: de machtsregel, de productregel, de quotiëntregel en de kettingregel, en de standaardafgeleiden van sqrt, exp, ln, log, de goniometrische functies, hun inversen en abs. Daarna rekent hij die afgeleide uit in a. Daardoor is f’(a) exact op de gewone afronding van computergetallen na, en geen numerieke schatting. De gevonden afgeleide staat in de uitwerking, een beetje opgeruimd maar niet volledig vereenvoudigd, dus die kan er anders uitzien dan jouw antwoord en er toch gelijk aan zijn.

Hier is log(x) de logaritme met grondtal 10 en ln(x) de natuurlijke logaritme, zoals in de meeste wiskundeboeken en op de meeste rekenmachines. Sommige software leest log als de natuurlijke logaritme, dus controleer welke je opgave bedoelt. Als je functie log bevat, herinnert de calculator je daaraan voordat het resultaat komt.

Altijd in radialen. De differentieerregels, zoals dat de afgeleide van sin(x) gelijk is aan cos(x), gelden alleen in radialen. Wil je bij 30 graden werken, voer dan a = pi/6 in, en voor 45 graden pi/4. Zowel het punt a als de x mag een constante zijn zoals pi/6, e of sqrt(2).

Er is geen vaste afstand: het hangt ervan af hoe sterk de grafiek bij a kromt. De fout groeit met het kwadraat van de afstand tot a, dus als je de afstand halveert, blijft er ongeveer een kwart van de fout over. Vul je x in en lees de absolute en de procentuele fout af. Is de fout te groot voor jouw doel, kies dan een punt a dat dichter bij x ligt.

Ofwel de functie heeft in a geen eindige waarde, zoals ln(x) in 0 of 1/x in 0, ofwel ze heeft een waarde maar geen eindige helling, zoals abs(x) in 0 (een knik) of sqrt(x) in 0 (een verticale raaklijn). In zeldzame gevallen, zoals x*abs(x) in 0, bestaat de afgeleide wel, maar leveren de regels daar 0/0 op. De calculator meldt dan dat er geen helling is en gaat niet gokken. In al deze gevallen helpt het om een punt in de buurt te kiezen.

De waarden worden berekend met dubbele precisie, ongeveer 15 significante cijfers, en getoond met 7. Een isgelijkteken betekent dat het getal volledig wordt getoond, het teken ≈ dat het is afgerond. Ligt x zo dicht bij a dat de schatting en de werkelijke waarde op bijna alle 15 cijfers gelijk zijn, dan wordt de fout alleen getoond met de cijfers die iets betekenen.

Nee. De functie en de getallen die je typt, worden naar onze server gestuurd om het resultaat te berekenen, en ze komen in de link van de pagina te staan als je van stap naar stap gaat. Zo kun je een berekening als bladwijzer bewaren of delen. Ze worden niet opgeslagen in een account of profiel.

Gerelateerde tools

Tool beschikbaar in andere talen